Slachtdag in Boerenbondsmuseum

November slachtmaand. Voor de tijd van koelen en vriezen moest je namelijk de garantie hebben dat het weer koud genoeg bleef om het mes in een varken te zetten. Want na de slacht moest het dier een dag of twee, drie uithangen voordat het werd gekeurd. Daarna kon het verder verwerkt worden. Het was ook de tijd dat de kachel lekker brandde, waardoor de worsten en hammen mooi konden roken in de schoorsteen.

Slachtdag producten

In het Boerenbondsmuseum in Gemert kun je proeven van het Brabantse leven zoals het was in 1910. Denk Openluchtmuseum, maar dan interactiever. Je mag overal in en aan komen, mits respectvol. Sowieso een aanrader om te bezoeken, ook (vooral!) met kinderen.

Kleuterzoon en ik waren er met een speciale reden: slachtdag. Na een korte fotoshoot in de kaasmakerij, zag ik ‘m al hangen in de verte. Het varken. Kleuter T. had nog niks in de gaten, en eerlijk gezegd was ik een beetje zenuwachtig voor zijn reactie. Hij is een echte vleesfanaat dus ik was erg benieuwd naar deze confrontatie, die best eens heftig voor het stoere maar gevoelige mannetje zou kunnen zijn. Maar wie vlees eet, moet ook weten waar het vandaan komt. Een hamlapje wordt nu eenmaal niet geboren op een vochtig watje en onder plastic met de kiloprijs erop.

Niet erg, wel heftig

Het was nog erg rustig, dus we stonden met z’n tweeën voor het geslachte, doormidden gesneden varken dat ietwat grotesk aan een houten baar was geknoopt en verticaal was gezet. Haar eetbare organen hingen ernaast aan een touw.

Slachtdag varken geslacht

Ik: “Zie je wat het is?”
Hij: “Een dier, maar ik weet niet welke.”
“Een varken.”
“Kijk, hier zie ik allemaal tanden.”
“Ja, ik zie het ook.”

Daar ging ik met mijn educatieve instelling. Ik word ook niet dagelijks met dit beeld geconfronteerd, en had zelf ook wat tijd nodig om het te verwerken. Mijn mening was onveranderd, maar mijn gevoel was intenser dan ik had ingeschat. En dan ben je ineens op en top moeder en draait het om je kind. Wat gaat er door hem heen en welke begeleiding heeft hij nodig? Verdriet en troosten? Interesse en uitleggen? Maar een blik op m’n zoon vertelde me dat hij zoiets moest ervaren als ik zelf ook had. Het is niet erg, maar het is wel heftig. Gelukkig vroeg hij niet waarom ik zo stil was voor mijn doen.

“Mag ik het aanraken?”
“Beter van niet, jongen. Dit is vlees, dus dat eten mensen nog op. Laten we er maar vanaf blijven, niet?”

Daar was hij het wel mee eens. Ik liet het initiatief even aan hem over. We hebben daar nog een paar minuutjes zwijgend staan kijken en toen wilde hij op zoek naar zijn opa, met wie we hadden afgesproken. Omdat ik nog wilde fotograferen racete hij wat rond over het grote grasveld. Niks aan de hand.

Voor je neus

Slachtdag verwerken vlees varken

Rondom het grasveld staan verschillende gebouwen. Bij de eerste kon je verse worsten en spek kopen, dat voor je neus in delen gehakt en gesneden werd. Er stond een tweede varken naast de ingang waar telkens delen vanaf gesneden en verwerkt werden. Dat gebeurde achter het verkooppunt, je mocht er ook een kijkje nemen. Dan passeerde je een toonbank met worsten, zult, balkenbrij, kaantjes en hammen. Er was volop gelegenheid om te proeven. T. stopte direct een gulle plak worst in zijn mond, ik sloeg over. Ik had zelf blijkbaar wat meer tijd nodig dan hij.

Het is zo dichtbij

Inmiddels werd het drukker en kleuter vond opa en speelkameraadjes, waardoor ik de tijd had om te bekijken hoe anderen reageerden op het eerste varken, dat erg opvallend was neergezet voor arriverende bezoekers. Ik voelde me net één van die oudere mannen op het bankje met zicht op dat varken, die het schouwspel vanaf de zijlijn bekeken. Eén ding was al snel duidelijk; voor zowel jong als middelbaar was het best imposant. Alleen de generatie die het van jongs af aan kent, keek wat relaxter.

Slachtdag mensen kijken naar geslacht varken

“Ik weet niet goed wat ik ervan moet vinden,” antwoordde een tienermeisje desgevraagd. “Je weet het wel, maar nu zie je het van zo dichtbij.” Ze draaide zich snel wat van me af. Duidelijk erg beleefd, maar niet zo’n trek om haar gevoelens met een vreemde te bespreken. Daar kon ik wel in komen. Naast me hoorde ik een oma twee peuters dichterbij commanderen, voor de foto. De kleintjes keken wat schuchter en maakten geen aanstalten. Oma koos eieren voor haar geld, deed een paar passen naar achteren en zette de kroost vanaf een afstandje met het varken op de foto.

De zon brak door, ik had een kop koffie gedronken en met mijn vader gepraat en omdat het serieus druk begon te worden moest kleuter ook goed in het oog gehouden worden. Er klonk een stem door de luidspreker die de loterij aankondigde; elke uur viel er iets te winnen, van een soeppakket tot ribbetjes. Er was ook volop te eten, helemaal in stijl: roggebrood met zult, soep, kaantjes en gebakken balkenbrij. Ik merkte dat ik langzaamaan gewend raakte. Maar toch had ik meer trek in een pannenkoek.

Zuur of niet?

Slachtdag zult en kaantjesIk raakte aan de praat met Truus, die verantwoordelijk was voor de bakjes zult en kaantjes, toen ik de immens grote pan waarin de varkenskoppen voor de zult lagen wilde fotograferen. Zij dacht met een teer zieltje te maken te hebben, en schepte vriendelijk doch uitdagend een halve varkenskop naar de oppervlakte.

“Aha, er is nog zult in de maak,” reageerde ik, blij dat ik alweer wat steviger in mijn schoenen stond. “Toevallig heb ik pas ons familierecept voor zult op mijn blog gezet.” Ik was direct door de vleeskeuring heen. Ze vroeg of ik er azijn bij deed. Toen ik bevestigend antwoordde, wist zij dat ik ‘niet van hier’ kwam. “Wij maken hem zonder.”

Toch erg grappig om op zondagochtend een levendige discussie te hebben over zult en zure ingrediënten. Truus zweert bij een goed stuk brood met zult. Van die fratsen als boerenmoes met zult en piccalilly moet zij niks hebben. “Dan proef je de zult toch niet meer?!” Over smaak valt niet te twisten.

Van kop tot kont

Een leerzame dag. Gelukkig heeft het gemoed van zoon T. geen deukje opgelopen en prikt hij er geen vorkje vlees minder om. Wat ik wel apart vind, is dat hij er met geen woord meer over heeft gerept nadat we er zijn vertrokken. Geen opmerking, geen vraag; niks, noppes, nada. Maar hij weet nu wel dondersgoed waar zijn speklap, worst en koteletje vandaan komen. Dat er een dier voor geslacht is. Dat dat heftig is, maar niet erg zo lang je er respectvol mee omgaat.

En dat dat respect ook tot uitdrukking komt in het gebruiken van alle delen van het dier, van kop tot kont, dat bewaren we wel tot over een paar jaar.

Slachtdag sfeer Boerenbondsmuseum

Boerenbondsmuseum
Pandelaar 106, Gemert
Tel. 0492-366444

Voor de geïnteresseerden: in veel meer plaatsen in Noord-Brabant wordt rond deze tijd een slachtdag georganiseerd (natuurlijk ook in andere provincies).

 

facebooktwittergoogle_pluspinterestinstagram

2 thoughts on “Slachtdag in Boerenbondsmuseum”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>